Werken aan toegankelijkheid en inclusie


Het zit in het DNA van ons als jeugdwerk om te zeggen: 'iedereen welkom!' Actief inzetten op toegankelijkheid is één van de eigenschappen die de kern van een speelplein bepaalt. Maar hoe realiseren we dit ook écht in de praktijk? Hoe zorgen we ervoor dat élk kind zoveel mogelijk speelkansen krijgt? Wat zijn hier mogelijke drempels bij? Hoe kunnen we deze verlagen? Hoe werken we hier als team rond? En hoe verwoorden we dit naar de buitenwereld? 

Werken aan toegankelijkheid en inclusie start bij al deze vragen. En vooral: bij speelpleinen die zichzelf in vraag durven stellen. 

"Kunnen wij dat wel aan?" Soms lijkt het wat veel. Alle begin is moeilijk. Maar... Geen drempelvrees! De VDS gidst je er graag door.  

 

 


VDS visie op inclusief speelpleinwerk


VDS Visie

 

Een inclusieve werking geeft elk kind de kans om (avontuurlijk) te spelen door:

  • Oog te hebben voor drempels die dit belemmeren en deze weg te werken.
  • In te zetten op de sterktes en talenten van alle kinderen en animatoren.

Met deze visie op inclusief speelpleinwerk proberen we duidelijk te maken aan speelpleinen waar ze naar kunnen streven met hun werking.

Werken aan inclusie en toegankelijkheid is goed voor élk kind. Het richt zich niet enkel op het ’drempelvrij‘ maken voor specifieke doelgroepen, maar op structurele verbeteringen die iedereen ten goede komen. Iedereen voelt zich graag welkom.

Speelpleinbasisschema als leidraad

 

Het basisschema is dé leidraad voor vakantiewerkingen die meer willen inzetten op toegankelijkheid en inclusie. Het schema toont de verschillende lagen vanwaaruit een werking is opgebouwd. Wie wil werken aan een meer toegankelijk speelplein, versterkt eigenlijk in principe al die lagen van z'n werking. 

 Concreet gaat het over de volgende 5 pijlers: 

  1. Speelkansen
  2. Team
  3. Organisatorische onderbouw 
  4. Externe relaties 
  5. Visie en beleid

Op deze pagina zoomen we in op hoe je binnen elke pijler kan inzetten op toegankelijkheid en inclusie. 

 

 


1. Meer en betere speelkansen voor élk kind

optimale speelkansen!

Werken aan toegankelijkheid? Dat is in de eerste plaats werken aan meer en betere speelkansen voor elk kind!

Naast strak voorbereide activiteiten, kan je ook werken met keuze en variatie in een open speelaanbod. Zo creëer je ontelbare mogelijkheden tot intens speelplezier. Denk aan: speelhoeken organiseren, kinderen inspraak geven, kleuter én tieners betrekken, snoezelen, uitdaging en avontuur creëren, spelen met losse onderdelen, wachtmomenten speels maken, ... Kinderen meer vrijheid geven om te kiezen waar ze zin in hebben en hen laten spelen op hun eigen tempo, verhoogt de speelkwaliteit en het speeplezier!

Dit alles en meer vind je terug in het pocketboek 'Intens spelen in de praktijk'. De vraag die als uitgangspunt wordt genomen is: Hoe creëer je een speelomgeving met zoveel mogelijk speelmogelijkheden voor élk kind? 

Op de VDS Pinterestpagina vind je borden met snoezelideeën en voorbeelden van visualisering.

Avontuurlijk spelen

Elk kind heeft het recht op spelen, dat weten we sinds het Europees Verdrag inzake de Rechten van het Kind. De VDS gaat nog een stap verder door te zeggen dat elk kind recht heeft op avontuurlijk spelen: recht op builen en blutsen, het recht om zich vuil te maken, het recht om te ontdekken, het recht om risico’s in te schatten en om ze niet uit de weg te gaan … Maar spelen moet ook avontuurlijk mogen zijn! Ook voor kinderen voor wie avontuurlijk spelen niet evident lijkt, omdat ze bvb. een fysieke beperking hebben of die de impulsen door taalproblemen niet begrijpen. We spreken binnen het speelpleinwerk van een gelijke speelkansenbeleid!

Meer hierover op de Beter Spelen pagina over risicovol spelen: 

vanuit behoeften van élk kind

Een toegankelijke werking vertrekt vanuit de behoeften en noden van ELK kind. Alle kinderen hebben recht op zoveel mogelijk toffe speelkansen in hun vrije tijd. ALLE kinderen, dus ook kinderen met een beperking, maatschappelijk kwetsbare kinderen en jongeren of meertalige kinderen. Het speelplein hoeft daarom niet per se een perfecte afspiegeling van de hele maatschappij te zijn, maar streeft er wel naar om op zijn minst de kinderen uit de eigen buurt te bereiken.

Wil je graag meer informatie over kinderen met specifieke ondersteuningsnoden? Bekijk dan zeker de volgende Beter Spelen pagina's:


2. Een divers team met een positieve begeleidershouding

Diverse animatorenploeg

Verschillende achtergronden en ervaring betekent een frisse kijk en nieuwe input. Iemand die zelf kansarmoede kent of heeft gekend, zal andere zaken belangrijk vinden bij het begeleiden van de kinderen. Personen met een handicap zullen automatisch de werking vanuit hun bril bekijken en werkpunten meegeven die iemand anders misschien niet meteen ziet of in vraag zou stellen. Een inclusief speelplein is zich bewust van de meerwaarde van een diverse animatorenploeg. 

Lees hier over hoe je meer diversiteit in je speelpleinploeg kan inzetten: 

 

Positieve begeleidershouding

Een inclusief speelplein is een warm speelplein dat oprecht geïnteresseerd is in de kinderen. Met animatoren die dicht bij de kinderen staan, een vertrouwensband opbouwen met hen. Die investeren in quality time, babbeltjes. Complimentjes. Die écht luisteren naar hun verhalen en noden. En die daardoor ook makkelijker door de ogen van de kinderen naar het speelplein kunnen kijken. 

Kortom: een toffe sfeer waarin iedereen wordt gewaardeerd en waarin kinderen op een positieve manier worden benaderd. 

Deze poster toont je de belangrijkste tips in hoe je een "TOP-animator" kan worden!



Doen wat je belooft en je netjes aan de afspraken houden: het is de basis van elke vertrouwensband.

teamcoaching

Hoe introduceer je het thema in je team? En zorg je dat het uitgedragen wordt door iedereen? Hoe verhoog je de draagkracht van je team? 

Een begeleidingsploeg moet voelen dat hun functioneren zal worden versterkt door:

  • hun capaciteiten te vergroten,
  • de nodige ondersteuning te voorzien
  • duidelijke verwachtingen te scheppen

Dit kan onder meer door vorming, maar ook een ander speelplein bezoeken of eens meedraaien in een andere werking kan onzekerheid wegnemen. 

Kom verder op deze pagina te weten wat VDS kan betekenen voor jou en jouw team en laat je inspireren door de 'good practices' van andere speelpleinen! 

de inclusie-animator?

Op sommige inclusieve speelpleinen lopen er één of meerdere ‘inclusie-animatoren’ rond. De rol die ze er opnemen, is uiteenlopend: individuele begeleiding, bewaker (het oogje in het zeil op de ‘moeilijke’ momenten), de inclusiecoach (aanspreekpunt). Op zich is inclusie een aandachtspunt voor een hele ploeg, maar iemand een verantwoordelijkheid geven voor het thema zorgt ervoor dat het niet verwatert of dode letter blijft.

Speelplein 't Hemelrijk in Zottegem somde op wat er zo fijn, maar soms ook moeilijk is aan inclusie-animator zijn: 

Waarom inclusie-animator worden?
  • De liefde die je terug krijgt
  • Het geeft je voldoening om de kinderen elke dag opnieuw de dag van hun leven te bezorgen
  • Weten dat je iemand een goede dag hebt bezorgd
  • Je leert met kinderen om te gaan die je waarschijnlijk niet in je dagelijkse leven zou tegenkomen
  • Je leert het kind kennen, maar ook jezelf!
  • Uniek leermoment
  • Ze zijn schattig en hebben hun eigen fantasie
  • Het geluksmoment als je iets ontdekt dat ze leuk vinden
  • Ervaring voor het leven
  • Je leert op een andere manier naar mensen kijken
Wat is er moeilijk aan?
  • Correct reageren
  • Grenzen stellen
  • Betrekken bij de groep
  • Je moet altijd oplettend zijn
  • Als je het kind echt niet begrijpt
  • In de leefwereld van het kind verplaatsen
  • Correct inschatten van de kindjes: wat vinden ze wel/niet leuk, welke verzorging hebben ze nodig
  • Als de kinderen weglopen, niet luisteren, koppig zijn en je niet weet wat te doen

Omgaan met storend gedrag

Hoe kijken jullie als speelplein naar het gedrag van kinderen? Hoe gaan jullie om met storend gedrag? Bestaat er een beleid rond het weigeren van kinderen? Welke stappen worden er gezet vooraleer jullie finaal iemand weigeren? Wanneer is het limiet bereikt?

De volgende pagina's kunnen alvast helpen bij deze complexe vragen: 

 


Draaglast vs. draagkracht

Wie draagkracht zegt, zegt ook draaglast. Er wordt snel gezegd dat de inclusie zover mag gaan als de vrijwilligers kunnen en willen, maar niet verder. Hun draagkracht is daarbij de grens. Omdat het jeugdwerk werkt met vrijwilligers die zich vanuit hun eigen motivatie inzetten, kan een organisatie dit soort inspanningen niet opleggen.

Stel je deze situatie voor: een particuliere speelpleinwerking krijgt de vraag van een mama of haar zoontje naar het speelplein mag komen. Het zoontje heeft een lichamelijke en mentale beperking. Hij kan niet echt spreken en heeft op geregelde tijdstippen een sanitaire stop en medicatie nodig. Iedereen zal begrip opbrengen voor vrijwilligers die, na een week proberen, vaststellen dat dit te zwaar is om als ploeg te dragen, dat de kwaliteit van de gehele werking eronder lijdt en dat de jongeren het niet zien zitten om dit soort zorg te bieden in hun vrijwillig engagement.

Als VDS gaan we graag samen met jullie op zoek naar wat nog wél mogelijk is. Wat vandaag niet lukt, lukt misschien wel morgen of volgende week. We verkennen de grenzen van de draagkracht: Welke specifieke zorgen vallen binnen én buiten de draagkracht van jonge vrijwilligers? Wanneer is het limiet bereikt? Wanneer is een kind wel of niet meer welkom? Welke stappen kunnen we concreet zetten? Met wie? Welke implicaties brengt het met zich mee om dit specifieke kind wel in te sluiten? 

Op volgende pagina vind je meer informatie over wetgeving rond het toedienen van medicatie bij kinderen met een specifieke ondersteuningsnood: 

De grootste zoektocht is hoe de draagkracht-grens kan worden verlegd zonder de eigenheid als jeugdwerk te verliezen


Inclusief werken is een verhaal van draaglast en draagkracht, maar vooral van goesting en ambitie!

3. Drempels in de organisatorische onderbouw

Drempels wegwerken in de organisatie van je speelplein betekent niet enkel de de 'hardware', maar ook 'software'. Hier wat meer uitleg: 

  • de hardware': Gaat over alle fysieke aanpassingen die je kan doen op je speelplein. Denk aan: wegwijzers die duidelijkheid bieden over de plaatsen waar kan worden gespeeld, hellende vlakken voor de lokalen, een dagschema aan de ingang (al dan niet met pictogrammen), een rustige zone, zichtbaarheid aan de straatkant…
  •  ‘de software’: is het actief in vraag stellen van de onderliggende speelpleincultuur - en structuur en hoe je die durft aanpassen aan de behoeften en mogelijkheden van elk kind. Bijvoorbeeld: het organiseren van intakegesprekken met ouders en kinderen, het toepassen van een sociaal tarief bij de inschrijvingen (tot zelfs het gratis maken van het aanbod), het voorzien van één-op-één begeleiding, het zorgen voor een duidelijke structuur en dagindeling, het speelaanbod aanpassen…

7 B's


 

Wie drempels wil wegwerken, kan dit door de werking te meten aan volgende B's:

  1. Bruikbaar voor alle deelnemers
  2. Begrijpbaar en duidelijk
  3. Bekend in de buurt
  4. Betaalbaar voor ieder gezin
  5. Beschikbaar als nodig
  6. Betrouwbare omgeving
  7. vlot bereikbaar  

kleine grote drempelboek

is een klein boek met een oplijsting van drempels die heel groot kunnen zijn voor anderstalige nieuwkomers in de animatorenploeg van het speel - plein. Met tips over cursus volgen en stage lopen op het speelplein. Het boek is ook interessant bij het verwelkomen en begeleiden van eender welke jongere in het jeugdwerk.

Jaarwerking en werkgroepen

Zorg voor een begeleidingsploeg die doorheen het jaar met het speelplein bezig is (of wil zijn). Een jaarwerking is onvermijdelijk om het voorbereidende werk op te vangen. Daarnaast heeft een ploeg best een paar gangmakers die het thema inclusie op de agenda plaatsen en levendig houden.

Een werkgroep ‘inclusie’ is geen overbodige luxe: het is een denkgroep die op geregelde tijdstippen genoeg afstand neemt van de werking om vanuit een andere bril naar de werking te kijken. Deze medewerkers gaan op zoek naar maatregelen die de organisatie kan nemen, en hoe de consequenties daarvan kunnen worden opgevangen. Bijvoorbeeld: het organiseren van intakegesprekken voor een vakantieperiode en daarvoor een kilometervergoeding voorzien, of een rustige hoek afschermen om conflictsituaties uit te praten. 

Speelplein Rollebolle (Laarne) toont via deze inclusiekalender hoe ze het hele jaar door inclusie een plek geven in hun jaarplanning. 


4. Externe relaties

Ouders zijn je vriend!

Het werken met ouders als doelgroep blijft soms nog een klein taboe in de speelpleinwereld. Begeleiders zien ouders soms als ‘controleur’ of ‘beperker van speelplezier’. Toch zijn ouders onmisbaar als partner als je inclusiever wil werken! 

  • Zorg voor een duidelijk aanspreekpunt voor ouders: Waar kunnen zij terecht met vragen? Voor extra informatie? Wie luistert er naar hun verhalen, behoeften, noden? 
  • Bouw een vertrouwensband op met ouders. Maak tijd voor informele, warme en persoonlijke babbeltjes bij het op- en afhalen van de kinderen. Hierdoor zorg je ervoor dat ouders het gevoel krijgen dat ze bij jou terecht kunnen. 
  • Bevraag ouders op voorhand voldoende over de ondersteuningsnoden van hun kind. Maak hier uitgebreid de tijd voor bij het (fysieke) inschrijven van de kinderen, of door uitgebreide medische fiches, of een intakegesprek. 

Meer hierover vind je op de volgende pagina: 

Intake en medische fiches

Speelplein Grimbergen ontwikkelde deze Inlichtingenfiche Inclusie, waarin ouders uitgebreid alle informatie over hun kind kunnen toelichten. Hoe meer informatie geweten is, hoe meer en beter er preventief gezocht kan worden naar gepaste ondersteuning voor elk kind!


Bouw een sterk netwerk uit

Een inclusief speelplein werkt niet op een eiland. Sterker nog: samenwerking met andere actoren blijkt een cruciale hefboom voor drempelverlagend en inclusief werken! Denk aan partnerschappen met lokale besturen, welzijnsorganisaties zoals OCMW of CAW, jeugdhulporganisaties, buitengewoon onderwijs, doelgroepspecifiek jeugdwerk, ... Deze samenwerkingen zorgen voor: 

  • Een ruimer en diverser bereik van kinderen en jongeren (bv. ifv toeleiden) 
  • Betere ondersteuning voor deze kinderen (door bv. expertises samen te bundelen)
  • Beter behoud van kinderen: door samen ondersteuningsnoden op te vangen vebreed je het draagvlak en de draagkracht.  

In 2017 gaf Demos deze vorming ivm netwerk opbouwen als en met jeugdwerk

 

Andere ondersteunende partners


5. Een inclusiebeleid - en visie op maat van je speelplein

Visietekst

Op basis van de opgedane ervaring, kan een visie worden opgebouwd die wordt vertaald naar een visietekst: om aan de buitenwereld te vertellen waar het speelplein voor gaat en waarom het dat doet. Deze visietekst kan je dan verder opnemen op bv. de website of speelpleinfolder.

Benieuwd naar hoe zo'n visietekst er zoal uit kan zien? 

Hieronder vind je 2 goede voorbeelden!

  • Het huishoudelijk reglement van speelplein Heist-Op-Den-Berg bevat naast algemene informatie ook een inzage in hun beleid rond speelkansen, maar ook rond agressie, time out en kinderen met een specifieke zorgbehoefte. 
  • Speelplein Lokeren ontwikkelde dit huishoudelijk reglement, dat je ook kan inkijken aan de balie of op hun website. Je vindt er oa hun algemene visie in terug, alsook hun visie op gedrag. Ook staat er info over de medische fiche. 

Aan de slag!

Doe de test!

 Benieuwd na dit alles hoe jouw werking scoort op toegankelijkheid? Deel 2 van ons evaluatie-instrument  dient om stil te staan bij de openheid van je werking. Sta stil bij wat je al goed doet en welke kansen je nog wil aanpakken.

#komenspelen

Ga aan de slag met deze #Komen Spelenposter voor 20 concrete en praktische tips om drempels voor alle kinderen te verlagen!

 

hier wordt de poster stap per stap toegelicht. 


Ondersteuning van VDS

Vorming

Vorming ter plaatse

Heeft jouw animatorenteam nood aan een vorming rond inclusie?

Gedurende 2,5u dompelt de VDS, op jouw vraag, de ploeg onder in de wondere wereld in de wereld van inclusief werken met een speelse vorming. We bekijken samen je vormingsvraag en werken een vorming uit die aan jullie nood voldoet. Voor beginnende animatoren tot ervaren speelbeesten.
Meer weten... 

Verdiepingsweekend inclusie

Jaarlijks organiseert de VDS een verdiepingsweekend 'All inclusive'. Dat zit vol vormingen die de inclusieve praktijk op je speelplein versterken. Er zijn sessies die over kinderen en jongeren met een beperking gaan en sessies over maatschappelijk kwetsbare kinderen en jongeren. Je kan meestal kiezen tussen 2 verschillende sessies. We voorzien ook ruimte voor uitwisseling. 

 

Meer weten... 

Advies en begeleiding

Advies ter plaatse

We komen naar je toe om mee na te denken. Afhankelijk van het onderwerp duurt een advies ter plaatse tussen één en 2,5 uur. De adviezen worden begeleid door een stafmedewerker of 2. Advies en begeleiding een ervaren VDS-vrijwilliger. Ze staan met beide voeten in de speelpleinrealiteit en hebben de nodige opleiding en achtergrond meegekregen om aan de slag te gaan. Je mag van hen een onderbouwd advies verwachten, aangevuld met praktijkvoorbeelden en eigen ervaring. Enkele voorbeeld thema’s:

  • Hoe zorgen we er voor dat co-animatoren hun plek vinden in de ploeg?
  • Hoe kunnen we ons imago in de buurt verbeteren?
  • Hoe kunnen we ons inschrijvingssysteem laagdrempeliger maken?
  • We willen een snoezelruimte op ons speelplein. Hoe gaan we te werk? 

Meer weten... 

Procesbegeleiding

De VDS stapt tijdens het werkjaar actief mee in je werking. Een procesbegeleiding wordt uitgevoerd door een stafmedewerker of een zeer ervaren VDS-vrijwilliger. De rol van VDS reikt binnen de procesbegeleiding verder dan het geven van input zoals bij een vorming/advies ter plaatse. In het proces worden we de begeleider en inhoudelijke coach rond een bepaald thema. Alle stappen worden samen voorbereid vanuit onze ervaring en deskundigheid, zo documenteren we de stappen met heel wat goede voorbeelden en ondersteunen we ook jullie ploeg in het nemen van beslissingen. Enkele voorbeeldthema's: 

  • Omgaan met meertaligheid op het speelplein
  • Inclusief speelpleinwerk voor kinderen met een beperking
  • Opstart van een mobiele werking

Meer weten... 

Inspiratiebezoek

 Een goede speelpleinverantwoordelijke neemt ook af en toe tijd om over het muurtje te kijken. Bezoek samen met je stuurgroepleden, speelpleincoördinator, schepen van jeugd, hoofdanimatoren, geïnteresseerde animatoren... andere speelpleinen en steel met je ogen en oren. Tijdens een inspiratiebezoek krijg je de kans om een aantal speelpleinen in de praktijk aan het werk te zien. De VDS speelt taxi of bezorgt je de gepaste speelpleinadressen op maat van je vraag.

 

 

Meer weten... 

 

 

 

 


De VDS biedt je een brede waaier aan ondersteuningsmogelijkheden aan rond inclusie en diversiteit: vorming, advies, begeleiding en een hoop tools. Je vindt alles ook terug in deze handige brochure

Good practices

Film 'Ward' (2011)

Deze video heeft als doel mensen uit het jeugdwerk te inspireren en te motiveren om werk te maken van een inclusieve werking. ‘Ward’ toont aan de hand van een praktijkvoorbeeld dat kinderen met een beperking niet uit de boot hoeven te vallen binnen het jeugdwerk.

In dit nieuwsbericht beschrijven we belangrijke lessen die we leerden van 'Ward', ook zoveel jaren na de film: 

Investeren in inclusie baat

In 2008 startte 't Hemelrijk met inclusie op het speelplein. Onder begeleiding van de VDS en met financiële steun uit het provinciale project 'inclusieve speelpleinen' werden de eerste stappen gezet. 

Nieuwe ploeg mee in inclusiebeleid

Een werkgroep van gemotiveerde animatoren en een gedreven speelpleinverantwoordelijke maakten het destijds tot een succes. Zelfs wanneer de ploeg veranderd, blijft de motivatie om voor inclusie te gaan even hoog. Dat komt omdat iedereen die nieuw start verder kan bouwen op de stevige basis die in het verleden gelegd werd: Visie en beleid rond huisbezoeken, speelfiches, extra begeleiding, ... 

Inclusie- verantwoordelijken

De inclusieverantwoordelijken zijn het aanspreekpunt en zetten extra in op communicatie met ouders, onder andere via een heen-en-weerschriftje. 

Uitwisseling rond inclusie

Er worden inclusiebabbelcafés georganiseerd voor de animatoren, waar ze met een hapje en drankje kunnen uitwisselen en filosoferen over de werking. 

 

 


Speelpleinzoeker

Ben je op zoek naar andere inclusieve speelpleinen? Onze 'speelpleinzoeker' toont je alle speelpleinwerkingen die zichzelf inclusief noemen.  Vink daartoe 'inclusie' aan bij de zoekfunctie.

speelplein doekeewa

Speelplein Doekeewa (Deinze) geeft in een reportage voor ‘De Ochtend’ (Radio 2) uitleg over hun inclusieve werking. Herbeluister

kamp kwadraat

Kaat en Amber van speelplein Kamp Kwadraat (Overijse) mochten op de radio uitleg geven over hun inclusieve werking! Herbeluister | 05/07/2017


Het verhaal van leander

Iedereen heeft recht op vrije tijd. Zo staat het in artikel 24 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In de praktijk merken we echter dat dit voor mensen met een handicap vaak niet zo’n evidentie is. Maar er zijn verhalen die ons tonen dat er veel mogelijk is. Zo ontmoetten we Leander, die ondanks zijn beperking toch kan genieten van een speelpleinwerking samen met alle andere kinderen. Hoe een speelpleinwerking een kind kan veranderen. Lees hier meer over zijn verhaal! 


Inclusie-nieuws

Vers van de pers!

Vlaamse subsidie voor inclusief werk

  • Doe je aan (bovenlokaal) jeugdwerk?
  • Zijn er enkel vrijwillige krachten in je vereniging?
  • Heb je een concreet idee rond toegankelijkheid? (bv. een aangepaste kampplaats, een snoezelruimte, vorming voor de leiding, aangepast spelmateriaal, ...)
  • Ligt het gewenste bedrag tussen 1000 en 5000 euro?

 

Dien dan nu je aanvraag in voor 15 oktober!

Troef helpt je op weg!

Troef organiseert een gratis online infosessie om je verder te helpen met de voorbereidingen bij het aanvragen van deze Vlaamse subsidie.

 

De infosessie gaat door op 15 september om 20u 

Download hier de infofiche


Meer lezen over toegankelijkheid en inclusie?


De 5de editie van ons magazine Pit stond helemaal in het teken van inclusie. We kopten 'vanzelfsprekend, maar niet van zelf'. Een sprekende titel voor uitgebreid pleidooi waarin de VDS inclusie als standaard ziet binnen de methodiek speelpleinwerk.