Speelinfrastructuur

Goe spelen is grenzen verleggen, experimenteren en de uitdaging opzoeken. Boomhutten bouwen, timmeren met echte hamers en nagels, vlottentocht op de beek, zelf koken op een houtvuur, balanceren op een boomstam boven het water, sprinkhanen vangen, putten graven…

Om goe te spelen heb je een speelinfrastructuur nodig waar dit mogelijk is én toegelaten wordt. Het binnen- en buitenterrein zijn een sterke basis om een plezant speelaanbod uit te bouwen én een bron van heel wat speelkansen!

Uitdagende speelomgevingen zijn vaak het resultaat van een lang proces. Zoek naar mogelijkheden die binnen je bereik liggen. Misschien vind je geen eigen terrein maar kan je wel samenwerkingsverbanden met partners opzetten om een locatie te delen? Of is (tijdelijk) speels inrichten en inkleden van de binnen- en buitenruimte een optie?


De ideale speelpleininfrastructuur heeft de buitenruimte als basis en binnenruimte als meerwaarde.

Toekomstvisie groene schoolspeelplaatsen

Overtuig je directie

1 op 3 speelpleinwerkingen speelt in een school. Meer en meer scholen investeren in een groene, avontuurlijke speelplaats... maar helaas heeft de meerderheid nog steeds een saaie, betonnen vlakte met wat verdwaalde speeltoestellen. Een adviesgroep van experten, waaronder de VDS, schreef in 2015 ‘De Toekomstvisie van de schoolspeelplaats’.

In dit document vind je een brede verzameling van argumenten, beheertips en goede voorbeelden uit binnen- en buitenland. Het is gebaseerd op 8 streefpunten met een focus op de inrichting en het gebruik van de speelplaats. 

Welbevinden

Elk kind/jongere vindt er z'n plek en voelt er zich goed, ook wie minder mobiel is of beperkingen heeft, wie behoefte heeft aan rust en veiligheid, of juist aan actief uitleven.
Meer lezen ...

Natuur

Om tot rust te komen en om vertrouwd te raken en zich verbonden te voelen met onze natuur en haar rijke biodiversiteit. Meer lezen ...

Gezondheid en leefmilieu

De speelplaats stimuleert beweging in de buitenlucht, heeft een positieve invloed op het leefmilieu en op zowel fysieke als mentale gezondheid van de gebruikers. Meer lezen ...

Beter leren

Door vrij spel leren kinderen spontaan en bouwen ze ervaring en risicocompetenties op, maar ook voor diverse lessen biedt de leerrijke buitenruimte vele voordelen. Meer lezen ...

Dynamische omgeving

Door participatie van leerlingen, leerkrachten, ouders, onderhoudspersoneel, ... ontstaat enthousiasme, betrokkenheid en verantwoordelijkheidszin. Meer lezen ...

Pedagogisch project

De speelplaats draagt de visie en cultuur van de school uit, zoals: open voor ontmoeting, rijk aan variatie, met aandacht voor duurzaamheid, stimuleert beweging en creativiteit, toont ruimte voor verandering en eigen inbreng van de leerlingen. Meer lezen ...

Kunst, creativiteit en techniek

De speelplaats kan een openlucht tentoonstellingsruimte zijn, en biedt kansen voor speel- en leerervaringen met muziek, techniek, constructie, beeldende kunsten... Meer lezen ...

Open voor een breed en multifunctioneel gebruik

Multifunctioneel en ruimte-efficiënt, met oog voor de behoeften van de omgeving zoals veilige opvang, (groene) ontmoetingsplek of medegebruik door verenigingen, overheidsdiensten, burgers... Meer lezen ...

Aan de slag met je buitenruimte

Handboek Speelgroen

Met het project 'Speelgroen' stimuleerde de Vlaamse Overheid tot 2014 verenigingen om hun speelterrein avontuurlijker te maken. Foto's van verwezenlijkingen, een stappenplan om van ontwerp naar realisatie te gaan en talrijke werkvormen (bv. om je terrein en speelkansen te evalueren) werden gebundeld in een handig handboek 'Aan de slag voor een eigen avontuurlijk terrein'. 


Jeugd bij bosjes

In het inspiratieboek 'jeugd bij bosjes' vind je ideeën voor de aanleg en de inrichting van speelgroen. Maar je leest ook hoe je de realisatie van groene speelruimte planmatig kan aanpakken. 


Laat kinderen en animatoren meedenken

Naast het handboek Speelgroen is er nog heel wat materiaal te vinden om inspraak op te zetten:

  • 'Picto-play' is een creatieve inspraakmethode van Kind & Samenleving om kinderen en animatoren je speelplein of speelplek mee te laten ontwerpen.
  • De 'Ideeënkoffer' van Springzaad is een houten koffertje met daarin 30 gelamineerde fotocollages die gebruikt kunnen worden als inspiratie voor de inrichting van spannende, avontuurlijke speelpleinterreinen.
  • 'De jeugdmonitor' is een online bevragingstool waarmee je groepen kinderen en tieners vanaf het 3e leerjaar t.e.m. het 2e middelbaar bevraagt over hoe zij wonen en leven in hun buurt en jouw stad of gemeente ervaren. Spelen, buiten zijn... is één van de thema's die je apart kan bevragen.

Is een groene, avontuurlijke speelplaats gevaarlijk?

Is dat gevaarlijker dan een stenen speelplaats? Uit onderzoek blijkt net het tegendeel. Preventieadviseur van het Antwerpse stedelijk onderwijs Ben Walschaerts en externe keurder van speelterreinen Koen De Martelaere (Kinderspel vzw) geven tekst en uitleg.

VDS-collega Bert Breugelmans combineert zijn passie voor groen, creativiteit en speelexpertise in het ontwerpen van natuurlijk, duurzaam en ecologisch speelgroen. 17 eenvoudige weetjes en ontwerptips van zijn hand die speelpleinen kunnen helpen om meer speeluitdagingen vanuit terrein te realiseren en natuur toe te laten.

Specialistenwerk

Ga eens langs bij onze collega's van Kind & Samenleving, een onafhankelijk onderzoek- en expertisecentrum over spelen. 

Zijn ondersteunen speelplein-werkingen en adviseren bij speelse ruimtelijke planning. Zij hanteren onze visie op spelen en spelen op een speelplein.

 


Informeer je over inrichting en beplanting

Pimp je speelplaats biedt inhoud voor avontuurlijke inrichting en natuurrijke beplanting: technische informatie, soortenlijsten... of tips voor tijdens de zomermaanden.

Doe-het-zelf!

Playground Ideas is een Engelse organisatie die iedereen ondersteunt, waar dan ook, die een stimulerende speelruimte wil creëren met lokale materialen, gereedschappen en vaardigheden. Op hun website vind je bv. 150 doe-het-zelf ideeën inclusief bouwplannen...

Slim gedeeld

68,8% van de speelpleinen deelt de infrastructuur met andere verenigingen. 37,6% vindt dit een belemmering voor de werking. Slim delen van infrastructuur is een uitdaging.

  • www.slimgedeeld.be is een website boordevol praktische documenten, getuigenissen en voorbeelden. Nu ook een interessant boek!

  • Lees het onderzoeksrapport van de Ambrassade met aanbevelingen voor het delen van ruimte met kinderen, jongeren en hun organisaties op basis van praktijkonderzoek naar gedeeld ruimtegebruik in Brussel, Aalst en Genk (2015-2017).

  • Gebruik de online handleiding 'Ruimte delen, hoe doe je dat?' met tips, praktijkvoorbeelden, quotes en gebundelde kennis rond gedeeld ruimtegebruik.

  • Lees onze infofiche op speelpleinmaat over gedeeld gebruik.


Zoek je subsidiemogelijkheden?

  • Ieder voorjaar maken scholen via Pimp je speelplaats kans op 4000 euro én begeleiding voor de vergroening van de speelplaats! 
  • Vlaanderen trok Op 9 november 2018 €1.000.000 uit voor bewegingsvriendelijke en gedeelde schoolspeelplaatsen. Scholen kunnen een dossier indienen voor max. €15.000. Wil je werk maken van kwaliteitsvolle, groene bewegingsruimte op de school waar je werking doorgaat, dan vind je hier ook een projectoproep. Kandidaturen indienen kan tot 22 februari 2019.
  • Het Fonds Culturele Infrastructuur subsidieert jeugdinfrastructuur. Jaarlijks organiseren zij een infomoment.
  • Andere subsidies ... 

Of deel de kosten met de school waar je te gast bent.
Of druk de kosten door zelf de handen uit de mouwen te steken samen met ouders, kinderen, buren...


1 op de 3 ouders wil graag informatie over de locatie waar het speelplein doorgaat. 70% vindt het belangrijk dat de gebouwen in orde zijn.

uit het onderzoek "ouders en jeugdwerk" (2015)


Speeltoestellen

Moet er een veiligheidsnet rond de trampoline? Hoe hoog mogen we bouwen op de bouwspeelplaats... Je hebt vragen rond de veiligheid van speeltoestellen of benieuwd met welke verplichtingen je rekening dient te houden?

Je kan terecht op de website van Speelom of de FOD Economie

Maak een risico-analyse!

Voor elk speelterrein is een risicoanalyse verplicht.
Speelpleinwerkingen doen er goed aan een risico-analyse te maken. De VDS ontwikkelde een risico-analyse instrument op maat.

Een gevaar is niet altijd een risico!
Een speelterrein zonder risico's heeft een lage speelwaarde. Door ermee in contact te komen leren kinderen om risico's te herkennen en in te schatten. Dat is waardevol in het dagelijkse leven. De wetgeving verbiedt geen risico's, maar vraagt om aanvaardbare risico's aan te bieden. Een schram, een buil,... zijn geen probleem. Maar als het vaak op dezelfde plek gebeurt, dan is er een probleem. 

 



Creatieve binnenruimte

Containers troef!

In deze infofiche gaat de VDS dieper in op het gebruik van containers op het speelplein. We zetten je op weg met praktijkvoorbeelden (nl. de container als zandbak, als mobiel materiaalkot, als spelotheek, als extra opslag- en speelruimte...) We geven informatie over afmetingen, kostprijs, adressen en wettelijke richtlijnen binnen de ruimtelijke ordening.

Naast containers kom je op speelpleinen nog andere creatieve binnenruimten tegen in de vorm van een afgedankte caravan of pippowagen, partytenten, tipitenten... 


De mobiele wastafel van speelplein Weyneshof.

Foto-inspiratie

  • Op www.pinterest.com/speelidee vind je foto's van avontuurlijke speelruimte, speelpleingebouwen, speeltoestellen, gocartparcours, mobiele infrastructuur, zand- en waterspeelplaatsen, materiaallokalen...
  • GRAS staat voor GRoene Avontuurlijke Schoolspeelplaatsen. Om scholen te stimuleren hun speelplaats groener en avontuurlijker te maken, voorziet de Stad Gent een GRAS-subsidie voor grondwerken, uitbreken van verharding, opmaak van een ontwerp, aankoop van natuurlijke materialen... GRAS inspireert scholen met een eigen pinterestpagina: www.pinterest.com/GRASinGent

Cijfermateriaal

Waar gaat de speelpleinwerking door?

Het vermoeden dat er heel wat speelpleinwerkingen in een schoolgebouw zitten, wordt door deze vraag bevestigd. Een derde van de werkingen zit in een schoolgebouw. Naar het aanvoelen van de VDS ligt dit aantal in de praktijk nog iets hoger.

Dit is een belangrijke conclusie en betekent voor de toekomstige ondersteuning twee dingen:

  • Speelpleinwerkingen moeten, ondersteund door de VDS, werk maken van de speelse invulling van grijze schoolspeelplaatsen. Hier zijn meer tips en handvaten voor nodig.
  • Op lange termijn moet de speelpleinsector, zowel lokaal niveau als hoger, stevig(er) invloed uitoefenen op de invulling van schoolspeelplaatsen. Die kunnen een stuk groener en avontuurlijker.

De categorie ‘andere’ is bij deze vraag ook groot. Dat ondersteunt het aanvoelen dat speelpleinwerk op een grote waaier aan verschillende locaties zit. En vaak ook flexibel moet zijn qua invulling en speels maken daarvan.

Hoopgevend is ook dat toch 12% van de werkingen zelf keuzes mocht maken over de bouw en vormgeving hun eigen locatie. We vrezen dat dit aantal in de toekomst niet zal stijgen. In de opkomende trend van ruimtes delen moet het speelpleinwerk volop z’n positie duidelijk maken en gaan voor speelse en avontuurlijk ingerichte binnen- en buitenruimtes. 

 

Waar gaat de speelpleinwerking door?

Een school

31%

Een op maat vormgegeven locatie voor het speelplein

12%

Een jeugdcentrum

10%

Lokalen van de jeugdbeweging

7%

Een cultuurcentrum

7%

Een sporthal

4%

Andere

28%

Wie is eigenaar van de infrastructuur?

Ongeveer 25% van de werkingen is eigenaar van hun infrastructuur. Dit kan een vertekend beeld geven: gemeentelijke werkingen zijn in deze enquête oververtegenwoordigd, wat de interpretatie van deze vraag moeilijk maakt. Vaak zijn gemeentes eigenaar van heel wat gebouwen, waardoor werkingen op deze vraag ook makkelijker antwoorden dat ze zelf eigenaar zijn. Daarnaast zijn er ook heel wat particuliere werkingen die een eigen gebouw hebben.

De binnenruimte is…

Eigendom van het speelplein

26%

Gehuurd door het speelplein

23%

Gratis ter beschikking gesteld aan het speelplein

51%

Over welke buitenvoorzieningen beschikt het speelplein?

Een belangrijke conclusie ten opzichte van 2010 is dat er een heleboel soorten terrein dalen. Er zijn een pak minder ploeter- en vaste zwembaden. Dat heeft wellicht te maken met strenger geworden regulering en meer risico-aversie. Daarnaast daalt ook het aantal speelbossen, grasvelden, sportvelden én avontuurlijke speelterreinen.

Hier is verder onderzoek voor nodig, maar op het eerste zicht is dit een verontrustende conclusie waar de hele speelpleinsector en de VDS nog stevig kunnen rond werken.

 

2010

2015

Verhard terrein (beton, dallen, klinkers)

91%

90%

Grasveld

95%

88%

Speeltoestellen

75%

75%

Zandvoorziening

76%

73%

Watervoorziening

50%

52%

Sportvelden

57%

48%

Niveauverschillen en heuvels

42%

44%

Speelbos

41%

33%

Avontuurlijk speelterrein

35%

29%

Crossparcours

19%

18%

Vast ploeterbad of zwembad

25%

8%

Speeltoestellen voor kinderen met een beperking

5%

6%

Andere

10%

10%


 

Over welke binnenvoorzieningen beschikt het speelplein?

Als het dan gaat over binnenruimtes, zien we enkele opvallende verschuivingen tussen 2010 en 2015. Meer speelpleinwerkingen hebben een materiaallokaal, een keuken, een tienerlokaal en kleine aparte ruimtes. Het aantal knutselruimtes, lokalen om te verduisteren en podia vermindert daarentegen wel.

Hierbij valt de stijging van het aantal tienerlokalen op. In tegenstelling tot het materiaal voor tieners (dat gedaald is), zijn er dus wel meer tienerlokalen. Maar de inzet op tienerlokalen betekent dus nog niet dat er een volledig aanbod voor tieners is.

 

 

2010

2015

Materiaalruimte

74%

86%

Grote speelzaal

77%

77%

Keuken

61%

73%

Kleine, aparte ruimtes

60%

70%

Animatorenlokaal

niet bevraagd

68%

Knutselruimte

66%

52%

Kleuterlokaal

54%

50%

Tienerlokaal

39%

45%

Lokaal om te verduisteren

50%

41%

Verkleed- en schminkruimte

37%

35%

Leeshoek

33%

34%

Sportzaal

39%

34%

Podium

39%

30%

Film- of televisieruimte

28%

24%

Theaterzaal

9%

7%

Andere

12%

16%

 

Leesvoer op maat van speelpleinwerk

DNA 1 "steentje in de rug"

Deze brochure rond speelpleininfrastructuur bevat ook handvaten voor een kwalitatieve binnen- en buitenruimte. Daarbij is een uitdagende buitenruimte essentieel. Kinderen krijgen steeds minder kans om vrij buiten te spelen. Speelpleinwerk biedt de ideale gelegenheid om hen die kans wel te geven. Of je nu eigen infrastructuur hebt, een mobiel initiatief bent of in een schoolgebouw huist... met een paar eenvoudige ingrepen kom je vaak al ver.  


DNA 25 "mobiel speelpleinwerk"

Mobiel speelpleinwerk: wat is het, waarom zouden we het doen en hoe pak je het aan? In deze DNA lees je alles over speelpleinwerk dat niet gebonden is aan een vaste locatie. We reiken handvaten aan, stellen vragen om over na te denken en geven een heleboel praktische tips en praktijkvoorbeelden. 

Indelen = speelhoeken creëeren

Speelhoeken zijn enorm dankbaar om de keuze en variatie op je speelplein (lees: speelkansen) te vergroten. Je kan een binnenruimte onderverdelen in kleine hoeken, maar je kan ook creatiever uit de hoek komen (heb je 'm). Zo kunnen 6 iglotentjes op het grasveld perfect 6 plezante speelhoeken zijn: bv. één met legoblokken, één met barbies, één met autootjes, verkleedkleren... Meer lezen over speelhoeken of op zoek naar systemen om je ruimte op te delen.  


Het kleuterdorp van Speelplein Wesp.

In de buurt van je speelpleinterrein

Speelplekjes in de buurt

Ga spelen in de openbare ruimte of op zoek naar groene speelplekken in de buurt van je speelplein? Via de Speelweefselkaart vind je in alle bossen, formele speelzones en de zomerspeelzones. In Vlaamse bossen moet je in principe op de wegen en paden blijven. De plaatsen waar je wel mag spelen zijn aangeduid als speelzone. In die zones mogen jullie naar hartenlust spelen en ravotten. Op de speelweefselkaart kan je zien waar er speelzones zijn in Vlaanderen (gemarkeerd in het groen).



>>> Alle schoolkinderen in Sint-Niklaas krijgen van het stadsbestuur 
een speelkaart cadeau. Daarop staan álle speelplekken, inclusief de speeltoestellen aangeduid die in de stad en de deelgemeenten te ontdekken zijn. 


Zomerspeelzones, huh?!


Er zijn stukken bos die van 1 juli tot 31 augustus opengesteld zijn als 'zomerspeelzone' (oranje op de speelweefselkaart). Tijdens het jaar kan je daar niet spelen, omdat er vogels broeden of bepaalde planten bloeien. Zomerspeelzones zijn in het bos meestal niet aangeduid. Je kan ze best online opzoeken. 

 


Terreinen in jouw gemeente geraken stilaan volgebouwd?

Heb je het ook al gemerkt dat avontuurlijke terreinen in jouw gemeente jaar na jaar volgebouwd geraken? Dat het buurtleven en buiten spelen achteruitgaat?

Met Hoe ZOT is ons dorp? heb je een inspraaktool om ook bij kinderen en tieners te horen hoe zij dat ervaren. Je vindt er ook speelruimte-normen en veel inspiratie voor acties. Ideaal om ‘in te breken’ in het ‘meerjarenplan’ van jouw gemeente.


Beweegvriendelijke buitenruimte checken met de Quickscan!

Iedereen die een bestaande ruimte en kinderen in beweging wil brengen, kan de nieuwe tool van Kind & Samenleving gebruiken: de Quickscan.

Het is een handig instrument om plekken en buurten te scannen op beweegvriendelijkheid. De QuickScan laat je samen met andere betrokkenen bepalen waarop je best kan inzetten om te zorgen dat de plek of de buurt mensen ook echt aan het bewegen krijgt.

Werk maken van groen speelweefsel?


Op www.groenspeelweefsel.be vind je een schat aan informatie, inspiratie en werkinstrumenten voor beleidswerkers die werk willen maken van een groen speelweefsel.


Brochure 'meer ruimte voor buiten spelen'


Hoe kunnen lokale besturen buiten spelen stimuleren? Op die vraag zochten Goe Gespeeld! en Jantje Beton een antwoord! De brochure 'meer ruimte voor buiten spelen' (2017) bundelt inspirerende verhalen uit Vlaanderen en Nederland. 


Op het speelplein van Oostende pronkt deze caravan.
Een hek rond je plein geeft een vals gevoel van veiligheid. Als kinderen weg willen, zijn ze weg! Investeer liever in keuze en variatie zodat ze niet weg willen.

Voorbeelden


Help speelplekken in kaart brengen!

Jeugdmaps.be is een overzicht van alle speel- en jongerenplekken, lokalen en jeugdhuizen in de vorm van een digitale kaart.

Buurtspelers: tools om kinderen te bevragen over spelen dicht bij huis

Weer of geen weer, niets is leuker dan kinderen te zien buiten spelen in hun buurt. De eigen straat en de pleintjes errond worden het toneel van verstoppertje, wat rondfietsen, een partijtje voetbal. Nieuwe cijfers tonen aan dat heel gewone buitenspelen in de eigen buurt onder druk. Kinderen zijn minder dan vroeger gewoon op straat terug te vinden, en ze mogen minder ver van huis weg. De nieuwe publicatie Buurtspelers van Kind & Samenleving geeft een duwtje in de rug.


Subsidies voor inclusie-speeltuin

Als je een speeltuin aanlegt op maat van kinderen met een beperking dan kan je beroep doen op Europese subsidies. Soms loopt het bedrag (cfr. Glabbeek 23/01/2018) op tot de helft van de kosten. Handig om weten!


De VDS-bibliotheek

In onze VDS Bibliotheek (Mechelen) vind je tal van boeken rond avontuurlijke speelterreinen. Maak een afspraak, kom gerust eens langs.

Wettelijke kantjes

Voor alle andere informatie over (eigen) speelpleininfrastructuur verwijzen we naar www.jeugdlokalen.be: brandveiligheid, verhuren, (ver)bouwen, inbraakpreventie, beheer, financiën, voorbeelden van overeenkomsten... 


WIEWOE WIEWOE... DAAR IS DE NOODBOX

De Noodbox helpt speelpleinen vooraf nadenken over mogelijke crisissen. Eén van de dossiers is 'locatie onveilig'. Wat als je speelpleinlocatie door overmacht plots onveilig wordt: brand, instortingsgevaar, explosiegevaar, wateroverlast, een gasgeur of het vrijkomen van koolstofmonoxide CO, … Wanneer deze situaties voorkomen, moet je heel snel kunnen handelen. 

Daarnaast vertelt een crisisflowchart je wat te doen als het alarmsignaal op je locatie afgaat.

Inspiratietoeren

Speelpleinverantwoordelijken nemen af en toe tijd om over het muurtje te kijken. Bezoek samen met je stuurgroep, schepen, geïnteresseerde animatoren... andere speelpleinen en steel met je ogen en oren. Tijdens een inspiratiebezoek zie je een aantal speelpleinen in de praktijk aan het werk. De VDS speelt taxi of bezorgt je de gepaste speelpleinadressen op maat.

 


Vorming ter plaatse

  • Maximale speelkansen halen uit je terrein?
    We evalueren samen met de ploeg de bestaande infrastructuur en gaan aan de slag om extra speelkansen vanuit speelinfrastructuur te halen.

Gedurende 2,5u neemt de VDS, op jouw vraag, de ploeg op sleeptouw rond speelinfrastructuur. We bekijken samen je vormingsvraag en werken een vorming uit die aan jullie nood voldoet. Voor beginnende animatoren tot ervaren speelbeesten.

Meer lezen ...

Advies ter plaatse

  • Nieuwe locatie voor je speelpleinwerking?
  • Je organiseert speelpleinwerking op een school en je wil de speelplaats en de klassen laten verdwijnen?
  • Je krijgt een budget ter beschikking en wil graag weten hoe je dat het meest doeltreffend met het zicht op maximale speelkansen kan aanwenden?
  • Hoe maak ik mijn speelterrein avontuurlijker?
  • Welke materialen, planten,... zijn ideaal voor de aanleg?

Een stafmedewerker of een ervaren VDS-vrijwilliger komt graag langs voor een advies ter plaatse. Je mag van hen een onderbouwd advies verwachten, aangevuld met voorbeelden en eigen ervaring. Leden krijgen 2 adviezen per jaar gratis! 

Meer lezen ...